La variante habet / amat en Calpurnio Sículo, Ecl. 3. 91

Autores/as

DOI:

https://doi.org/10.14409/op.2025.3.e0026

Palabras clave:

Poesía bucólica romana postvirgiliana, Calpurnio Sículo, Ecl. 3. 91, Crítica textual

Resumen

La tradición manuscrita de Calpurnio Sículo se divide fundamentalmente en dos familias: una, integrada por alrededor de treinta códices recentiores (reunidos bajo la sigla V), en la que se basaron todas las ediciones del autor hasta comienzos del siglo XIX; otra, integrada por dos códices del siglo XV (NG), cuya importancia fue puesta de relieve por las ediciones críticas modernas. A estas dos familias se suma un códice más, el Parisinus 8049 (P), del siglo XII-XIII, cuyo lugar en el stemma es discutido: para algunos filólogos se desprende del mismo hiparquetipo que los códices recentiores, mientras que para otros constituye una tercera rama de la tradición. Según Reeve (1978:229-230) la respuesta al problema depende de la explicación de dos variantes. En este artículo nos proponemos discutir una de ellas.
En la égloga 3 de Calpurnio, Lícidas, abandonado por su amada Filis tras una violenta disputa, intenta recuperar a la joven por medio de una carta. Al final del texto, ante la posibilidad de ser reemplazado por Mopso, su rival, el pastor amenaza con suicidarse y fantasea con un epigrama funerario (vv. 90-91), que en diversas ediciones modernas adopta la forma siguiente: Credere, pastores, levibus nolite puellis; / Phyllida Mopsus habet, Lycidan habet ultima rerum. El texto presenta varios problemas críticos, entre ellos la variante habet NG / amat VP en el primer registro del verbo en el v. 91. A nuestro juicio, la manera en que se caracteriza la relación amorosa entre los personajes a lo largo del poema habla a favor de la lección amat que, por ende, no constituye un error conjuntivo de VP.

Referencias

Referencias bibliográficas

Adams, James Noel (1982). The Latin sexual vocabulary. Duckworth.

Adelung, Friedrich (1804). Des Titus Calpurnius Siculus ländliche Gedichte. Gedruckt in der Schnoorschen Buchdruckerey.

Amat, Jacqueline (Ed.) (1991). Calpurnius Siculus, Bucoliques. Pseudo-Calpurnius, Éloge de Pison. Les Belles Lettres.

Baehrens, Aemilius (Ed.) (1881). Poetae Latini minores. Vol. III. Teubner.

Beck, Christianus Daniel (Ed.) (1803). T. Calpurnii Siculi Eclogae XI. Libraria Weidmania.

Burmann, Pieter (Ed.) (1731). Poetae Latini minores cum integris doctorum virorum notis et quorundam excerptis, curante Petro Burmanno qui et suas adiecit adnotationes. Conradum Wishoff et Danielem Goedval.

Castagna, Luigi (1976). I bucolici Latini minori. Una ricerca di critica testuale. Leo S. Olschki.

Fey-Wickert, Beate (2002). Calpurnius Siculus. Kommentar zur 2. und 3. Ekloge. Wissenschaftlicher Verlag.

Friedrich, Werner (1976). Nachahmung und eigene Gestaltung in der bukolischen Dichtung des Titus Calpurnius Siculus. Selbstverlag.

Giarratano, Caesar (Ed.) (1943). Calpurnii et Nemesiani. Bucolica. Tertium edidit Einsidlensia quae dicuntur carmina iteratis curis adiecit. Paraviae et Sociorum.

Glaeser, Carl Eduard (Ed.) (1842). T. Calpurni Siculi Eclogae. Sumptibus Dieterichianis.

Havercamp, Sigebertus, Bruce, R. (Ed.) (1728). Poetae Latini rei venaticae scriptores et bucolici antiqui. Apud Gosse, Neaulme, Alberts, van der Kloot, Langnau.

Karakasis, Evangelos (2016). T. Calpurnius Siculus. A Pastoral Poet in Neronian Rome. Walter de Gruyter.

Keene, Charles Haines (Ed.) (1887). The Eclogues of Calpurnius Siculus and M. Aurelius Olympius Nemesianus with introduction, commentary, & appendix. George Bell & Sons-Deighton; Bell, & Co.

Korzeniewsky, Dietmar (Ed.) (1971). Hirtengedichte aus neronischer Zeit. Titus Calpurnius Siculus und die Einsiedler Gedichte. Wissenschaftliche Buchgesellschaft.

Reeve, Michael David (1978). The textual tradition of Calpurnius and Nemesianus. Classical Quarterly, N.S., 8, 223-238.

Schenkl, Henricus (Ed.) (1885). Calpurnii et Nemesiani bucolica. G. Freytag; G. Tempsky.

Titius, Robertus (Ed.) (1590). M. Aurelii Olympii Nemesiani Carthaginiensis. T. Calphurnii Siculi Bucolica. Nuper a situ, & squallore vindicata, novisque commentariis exposita opera et studio. Apud Philippum Iunctam.

Ventura, Mariana Silvia (2017). Poesía bucólica y elegía erótica en Calpurnio Sículo. En Álvarez Hernández, Arturo Roberto y Weiss, Irene María (Ed.). Bukolik und Liebeselegie zwischen Antike und Barock – Bucólica y elegía erótica entre la Antigüedad y el Barroco (pp. 161-182). Königshausen & Neumann.

Verdière, Raoul (Ed.) (1954). T. Calpurnii Siculi De laude Pisonis et Bucolica et M. Annaei Lucani De laude Caesaris Einsidlensia quae dicuntur carmina. Latomus.

Vinchesi, Maria Assunta (Ed.) (2014). Calpurnii Siculi Eclogae. Felice Le Monnier.

Wernsdorf, Iohannus Christianus (Ed.) (1780). Poetae Latini minores. Vol. II. Ex Officina Richteria.

Descargas

Publicado

2025-07-31

Número

Sección

Dossier

Cómo citar

La variante habet / amat en Calpurnio Sículo, Ecl. 3. 91. (2025). Ordia Prima, 3, e0026. https://doi.org/10.14409/op.2025.3.e0026